mm_logo2.jpg
mm_logo3.jpg

ማኅበረ ማርያም ዘኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ኤርትራ

ማኅበረ ማርያም ዘኦርቶዶክስ ተዋሕዶ ቤተክርስቲያን ኤርትራ

ርኽቡና (ተወከሱና)

Facebook Link Twitter Link YouTube Link

1. ምሥጢረ ጥምቀት

      ጥምቀት እንታይ ማለት እዩ፧ ጥምቀት ማለት ‹ኣጥመቀ› ካብ ዝብል ናይ ግእዝ ቃል ዝተረኽበ ኮይኑ፡ ኣብ ዝተጸለየሉ ማየ ገቦ (ማይ ህይወት) ካብ ጽፍሪ እግሪ ክሳብ ጸጉሪ ርእሲ ብስም ሥላሴ ሰለስተ ግዜ ምጥላቕ፣ ምእላኽ ማለት እዩ።

ምሳሌታት ጥምቀት ኣብ ብሉይ ኪዳን

  1. ግዝረት ኣብ ብሉይ ናይ ህዝበ እግዚኣብሔር መፍለዪ ምልክት እዩ ነይሩ። ኣብ ኦሪት ዘይተገዝረ ወዲ ኣብርሃም ኣይበሃልን ነበረ። (ዘፍ 17፡14) ስለዚ ግዝረት ንህዝበ እግዚኣብሔር ግዴታ ከምዝነበረ፡ ጥምቀት’ውን ኩሉ ክርስቲያን ክፍጽሞ ዝግባእ ሃይማኖታዊ ግዴታ እዩ። ግዝረት ናይ ጥምቀት ምሳሌ ምዃኑ ብርሃን ዓለም ቅዱስ ጳውሎስ ገሊጽዎ እዩ። (ቆላ 2፡11-12)
  2. ኖህ ካብ ማይ ኣይሂ በታ መርከብ ምድሓኑ ናይ ጥምቀት ምሳሌ እዩ። (ዘፍ 8፡1)
  3. እስራኤላውያን ባሕሪ ኤርትራ ምስጋሮም’ውን ናይ ጥምቀት ምሳሌ እዩ። (1ቆሮ 10፡1-4)

               ቅድሚ ጥምቀት ዘድልዩ ነገራት

2. ምሥጢረ ሜሮን

      ሜሮን ማለት ቃሉ ናይ ግሪኽ ክኸውን ከሎ፡ ትርጉሙ ኸኣ ‹ቅዱስ ቅብኣት› ማለት እዩ። (1ዮሃ 2፡20) ናይ ዘይቲ ጠባይ ካብ ዘለዎም ብዙሓት ተኽልታት ተቓሚሙን ተጻርዩን ምስ ወጸ፡ ብፓትርያርክን ብሊቃነ ጳጳሳትን ብጸሎት ይባረኽ። ሜሮን ካብ ብዙሕ ዓይነት ተኽልታት ተሓዋዊሱ ሓደ ቅብኣት ምዃኑ፡ መንፈስ ቅዱስ ሓደ እንከሎ ሃብቱ ብዙሕ ምዃኑ ዘረድእ እዩ። ሜሮን ማለት ድሕሪ ጥምቀት ዝግበር ብኣፈጻጽምኡ ኸኣ ናይ እግዝኣብብሄር ጸጋ ንምእመናን ዝወሃበሉ ምሥጢር እዩ። መንፈሳዊ ህይወት ብጥምቀት ይጅምር እዚ ማለት ከኣ ሰብ ካልኣይ ጊዜ ይውለድ ብሜሮን ከኣ ይጸንዕ። እዚ ምሥጢር እዚ ድሕሪ ምሥጢረ ጥምቀት ዝፍጸምን ንዕኡ ዘጽንዕን ብምዃኑ ዘይድገም ምሥጢር እዩ።  ንጥምቀት ፍጹም ንምግባር እዚ ምሥጢር ሽዑ ንሽዑ ድሕሪ ጥምቀት ክፍጸም ኣለዎ። እንተ ዘይኮይኑ ምሥጢረ ጥምቀት ኣይጸንዕን እዩ።

                       

ኣመሰራርታ ምሥጢረ ሜሮን

                                 ብዘመነ ብሉይ

       ቅብኣ ሜሮን ኣብ ሓድሽ ኪዳን ሓይሊ ረኺቡ፡ ብጥምቀት ካብ እግዚኣብሔር ካልኣይ ንዝተወልዱ ሰባት ናይ መንፈስ ቅዱስ መሕደሪ፡ ናይቲ ጥምቀት መጽንዒ ቅድሚ ምዃኑ ኣብ ብሉይ ኪዳን’ውን ይጠቅም ኔሩ እዩ።

      ኣቦና ያዕቆብ ምስ ሓዉ ኤሳው ተባኢሱ፡ ምስ ዘመዱ ላባ ክነብር ናብ ሶርያ ክኸይድ ከሎ ምድሪ መስይዎ ኣብ መንገዲ እምኒ ተተርኢሱ ደቀሰ። ደቂሱ እንከሎ ካብ ምድሪ ክሳዕ ሰማይ ዝተዘርግሐ መሳልል ተተኺሉ መላእኽቲ ክድይቡሉን ክወርዱሉን፡ ኣብ ልዕሊኡ ዙፋን ተዘርጊሑ ንጉስ ኮፍ ኢሉ ረኣየ። ምስ ወግሐ “እዚኣ ቦታ እዚኣ ክንደይ ተፍርህ እያ፧ እዚኣ ቤት ኣምላኽ እያ እምበር ካልእ ኣይኮነትን። እዚኣ ኸኣ ደገ ሰማይ እያ በለ። … ነታ ኣብኣ ተተርኢስዋ ዝነበረ እምኒ ወሲዱ ከም ሓወልቲ ክትከውን ኣቖማ፡ ኣብ ርእሲኣ ኸኣ ዘይቲ ኣፍሰሰላ።” (ዘፍ 28፡1-22)

5. ምሥጢረ ተኽሊል

       ተኽሊል ማለት ከለለ፡ ኣኽበረ ካብ ዝብል ናይ ግእዝ ቃል ዝወጸ እዩ። ስለዚ ተኽሊል ማለት ክብሪ ማለት እዩ። ጸሎተ ተኽሊል ወድን ጓልን ተሰማሚዖም ኣብ ዝገብርዎ መርዓ፡ እቲ ካህን ዝፍጽሞ፡ መርዓውን መርዓትን ክልቲኦም ሓደ ዝኾኑሉ መንፈሳዊ ኣገልግሎት እዩ። ናይ ጸሎተ ተኽሊል ፍጻሜኡ ጸሎተ ቅዳሴ እዩ። ምስ ጸሎተ ተኽሊል ተተሓሒዙ ጸሎተ ቅዳሴ ምስ በጽሐ መርዓውቲ ስግኡን ደሙን ይቕበሉ። ጸሎተ ተኽሊል በጺሑ ቁርባን እንድሕር ተሪፉ ግና ተኽሊል ፍጹም ኣይከውንን እዩ።

      መርዓ ዝተጀመረ በቶም ናይ መጀመርታ ሰባት ብኣዳምን ሄዋንን እዩ። ናይዚ ምሥጢር መስራቲ’ውን ልዑለ ባህርይ እግዚኣብሔር ኣምላኽ እዩ። ኣዳም በይኑ ምዃኑ ዝረኣየ ኣምላኽ፡ “ሰብኣይ በይኑ ኺነብር ጽቡቕ ኣይኮነን። ንእኡ እትሰማማዕ ደጋፊት ኪገብረሉ እየ።” ብምባል ካብ ጐድኒ ኣዳም፡ ካብ መሰንገሊኡ ሓንቲ ወሲዱ ንሄዋን ፈጠራ። (ዘፍ 2፡18-22) ኣዳም’ውን ሰበይቲ ክትኮኖ ንዝተፈጥረትሉ ሄዋን ፈተዋ። “እዚኣ ዓጽሚ ካብ ዓዕጽምተይ፡ ስጋ ኸኣ ካብ ስጋይ እያ። ካብ ሰብኣይ ተወሲዳ እያ እሞ ሰበይቲ ትብሃል።” በለ። (ዘፍ 2፡23) ኣዳም በዚ ኣዘራርባኡ ሰብኣይን ሰበይትን ሓደ ምዃኖም ገለጹ እዩ። ነዚ መሰረት ብምግባር ሎሚ’ውን “ሰብኣይ ኣቡኡን ኣዲኡን ይሓድግ፡ ምስ ሰበይቱ ኸኣ ይወሃድ፡ ሓደ ኣካል ድማ ይኾኑ።” (ዘፍ.2፡24)

መርዓ ቅዱስ እዩ

3. ምሥጢረ ቁርባን

  ጐይታና ኢየሱስ ክርስቶስ ‹እዚ ሕብስቲ ስጋይ እዩ፡ እዚ ጽዋእ ደመይ እዩ” ኢሉ ነቲ ሕብስትን ነቲ ወይንን ስጋኡን ደሙን ጌሩ ንደቂ መዛሙርቱ ብምሃቡ፡ ነቲ ናይ ሓዲስ ኪዳን ቃሉ ብደሙ ሓተሞ። (ማቴ 26፡26) ንመስዋእተ ኦሪት ድማ ብመስዋእቲ ወንጌል ተክኦ። ናይ ሓድሽ ኪዳን ቁርባን፡ ምሳሌ ወይ ከኣ መዘከርታ ኣይኮነን። ህያው ወዲ እግዚኣብሔር ‹እዚ ሕብስቲ ስጋይ እዩ፡ እዚ ጽዋእ’ውን ደመይ እዩ› ኢሉ ከም ዝነገረና፡ ሓቀኛ ስጋኡን ሓቀኛ ደሙን እዩ። መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ነቲ ሕብስትን ወይንን ብምስጋና ኣኽቢሩን ቀዲሱን፡ ስግኡን ደሙን ጌሩ ብፍጹም እምነትን ንጽህናን፡ ክንበልዖን ክንሰትዮን ሂቡና እዩ። ሎሚ’ውን ቤተ ክርስቲያን ነቲ ሕብስቲ ኣብ ጻሕሊ፡ ነቲ ወይኒ ኸኣ ኣብ ጽዋእ ኣዳልያ፡ ብጸሎት ብቡራኬ ነቲ ሕብስቲ ስጋ ወልደ እግዚኣብሔር፡ ነቲ ወይኒ ኸኣ ደመ ወልደ እግዚኣብሔር ጌራ ተቕርብ። ቤተ ክርስቲያን ንስግኡን ደሙን ኣብ ተኽብረሉን ትቕድሰሉን እዋን ምግራፉ፡ ምስቃሉ፡ ምሽንካሩ፡ ምውግኡ፡ ሕማሙን ሞቱን ትሓስብን ተዘክርን። ኣብ እዋን ቁርባን ቤተ ክርስቲያን ትፍጽሞ ጸሎት፡ ምስጋና፡ ኣኮቴት፡ ቅዳሴ፡ ዝማሬ ይበሃል። እቲ ካህን ነቲ ሕብስቲ ኣብ ጻሕሊ ነቲ ወይኒ ኸኣ ኣብ ጽዋእ ጌሩ፡ ከም ሥርዓተ ቤተ ክርስቲያን  ክባርኾ ከሎ፡ እቲ ሕብስቲ ተለዊጡ ስጋ ወልደ እግዚኣብሔር፡ እቲ ወይኒ ኸኣ ተቐይሩ ደመ ወልደ እግዚኣብሔር ይኸውን። ንስግኡን ደሙን ኣሚኑን ነጺሁን ዝተቐበለ ኩሉ ናይ ዘለኣለም ህይወት ይረክብ። ስለዚ ቀዳማይ፡- መድሓኒና ኢየሱስ ክርስቶስ ብምሸት ሓሙስ “ስጋይ ብልዑ ደመይ’ውን ስተዩ” ኢሉ ከም ዝሃበና፡ ካልኣይ፡- ካህናት ኣብ ቤተ መቕደስ ኩሉሳዕ ዘቕርብዎ ሕብስትን ወይንን ናይ ክርስቶስ ስጋን ደምን ከም ዝኾነ፡ ሳልሳይ፡- ብመልክዕ ሕብስትን ወይንን እኳ እንተ ተራእየ፡ ካህናት ዝህቡና ንሕና’ውን እንቕበሎ ሕብስትን ወይንን ዘይኮነስ፡ ብሓቂ ናይ ኣማኑኤል ኣምላኽና ስግኡን ደሙን ከም ዝኾነ ንኣምን። “ስጋይ ብልዒ ሓቂ እዩ እሞ፡ ደመይ ከኣ መስተ ሓቂ እዩ። እቲ ስጋይ ዝበልዕ ደመይ’ውን ዝሰቲ ኣባይ ይነብር፡ ኣነ’ውን ኣብኡ እነብር። ከምቲ ህያው ኣቦ ዝለኣኸኒ ኣነ ኸኣ በቦ ህያው ዝኾንኩ፡ ከምኡ ኸኣ እቲ ስጋይ ዝበልዕ ብኣይ ህያው ኮይኑ ክነብር እዩ።” ከምዝበለ፡ ንስግኡን ደሙን ዝቕበሉ ኩሎም፡ እቲ ካልኣይ ሞት የብሎምን፡ ንዘለኣለም ህያዋን ኮይኖም ይነብሩ። (ዮሓ 6፡54-57) ስጋኡን ደሙን ዝቕበል ኩሉ ምእመን፡ ኣሚኑ ክቕበል ኣለዎ፡ ከይኣመነ እንተተቐቢሉ ግና ፍዳ(ዕዳ) ክኾኖ እዩ። ካህን’ውን ብልቡ ቂም በቐል(ሕነ ምፍዳይ) ዝኣምሰለ ክፉእ ግብሪ ሒዙ ክቕድስን ክቖርብን ኣይግባእን እዩ። ምእመናን’ውን ቂም በቐል ዝኣምሰለ ክፉእ ግብሪ ሒዞም ከቐድሱን ክቖርቡን ኣይግባእን እዩ። ካብዚ ከይተፈለዩ እንተ ቘረቡ ግና ክፍረዶም እዩ። (1ቆሮ 11፡27-30)

6. ምሥጢረ ክህነት

      ምሥጢረ ክህነት ዓቢይ ምሥጢር እዩ። ናይ ምእሳር ምፍታሕ ስልጣን ዘለዎ ነቶም ካልኦት ናይ ቤተ ክርስቲያን ምሥጢራት ንምቕዳስ፡ ንምኽባር፡ ንምፍጻም ስልጣን ዘለዎ፡ ክርስቶስ ዝመስረቶን ዝሰርዖን፡ ካብኡ ጀሚሩ ክሳብ ሎሚ ከየቋረጸ ዝወሃብ ዘሎ ጸጋ እዩ። ካህን ዝብል ቃል ክትርጐም ከሎ፡ ናይ እግዚኣብሔር ኣገልጋሊ፡ ናይ ህዝቢ መራሒ፡ ኣስተምሃሪ፡ መንፈሳዊ ኣቦ ማለት እዩ። ክህነት ዝብል ከኣ ‹ተክህነ› ካብ ዝብል ናይ ግእዝ ቃል ዝወጸ ክኸውን ከሎ፡ ትርጉሙ ካህን ምዃን፡ መንፈሳዊ ሽመት ምቕባል፡ ምግልጋል የመልክት። ሓደ ሓደ ናይ ፕሮቴስታንት እምነት ተኸተልቲ፡ ‹ኩሉ ክርስቲያን ካህን እዩ› ዝብል መሰረት ዘይብሉ ናይ ስሕተት ትምህርቲ ይምህሩ እዮም። እንተኾነ ግና ክህነት ብክርስቶስ ኣሚኑ ንዝተጠምቀ ኩሉ ዝዕደል መንፈሳዊ ሽመት ዘይኮነስ፡ ብፍቓድ እግዚኣብሔር ብኣንብሮተ እድ፡ ብጳጳሳት ንዝተሸሙ ጥራይ ዝወሃብ እዩ።

      ኣብ መጽሓፍ ቅዱስ ተጻሒፉ ከምእንረኽቦ ዝኾነ ምእመን፡ ካህናት ጥራይ ክሰርሕዎ ዝግባእ ስራሕ ክሰርሕ ኣይግባእን እዩ። ኣብ ቅድሚ እግዚኣብሔር ደው ኢልካ ምግልጋል፡ ምእንትኡን ምእንቲ ህዝብን መስዋእትን ጸሎትን ምቕራብ፡ ምብራኽ፡ ምቕዳስ፡ ምጥማቕ፡ ምቑራብ ንዝኣመሰሉ ክፍጽም ዝግብኦ ካህን ጥራይ እዩ።

ኣመሰራርታ ክህነት

4. ምሥጢረ ንስሓ

“ጻድቕ ሰብ ሸውዓተ ሳዕ ይወድቕ እሞ ይትንስእ።” ምሳ 24፡16

      ንስሓ ዝብል ቃል ‹ነስሐ› ካብ ዝብል ናይ ግእዝ ቃል ዝተረኽበ ኮይኑ፡ ትርጉሙ ኸኣ ብዝሰራሕካዮ ሓጢኣት ምጥዓስ፡ ናብ ገቢረ ሓጢኣት (ሓጢኣት ናብ ምስራሕ) ንዘይምምላስ ምውሳን ማለት እዩ። “ሰብ ኮይኑ ዘይብድል ዕንጨይቲ ኮይኑ ዘይተክኽ የለን።” ከምዝበሃል፡ ሓደ ክርስቲያን ብሓጢኣት እንተወደቐ ቀልጢፉ ብንስሓ ክትንስእ ይግባእ። (1ዮሃ.1፡9) ሓንሳብ ወዲቐ እየ ኢሉ ኣብ ልዕሊ ሓጢኣት ሓጢኣት፡ ኣብ ልዕሊ በደል በደል ክውስኽ ኣይግባእን። ነዚ እዩ ኸኣ “ጻድቕ ሰብ ሸውዓተ ሳዕ ይወድቕ፡ እሞ ይትንስእ።” ዝተባህለ። ናይ ሰብ ድሕነት እምበር ጥፍኣት ዘይፈቱ መፍቀሪ ሰብ እግዚኣብሔር “ግናኸ ሓጥእ ሰብ ነቲ ዝገብሮ ዝነበረ ሓጢኣት ኩሉ ገዲፉ እንተ ተመልሰ፡ ኩሉ ሕጋጋተይ ከኣ እንተ ሓለወ፡ ቅንዕናን ጽድቅን ድማ እንተ ገበረ፡ ንሱ ኣይክመውትን እዩ፡ ብርግጽ ብህይወት ክነብር እዩ። ኩሉ ሓጢኣቱ ክሕደገሉ እዩ፡ ጽድቂ ስለ ዝገበረ ኸኣ ብህይወት ክነብር እዩ።” ብምባል ካብ ሓጢኣትና ተመሊስና ብመንገዲ ጽድቂ ክንጐዓዝ ይምዕደና። (ህዝ 18፡21-23፤ ኢዮ 36፡21)

      ሰብ ብዝሰርሖ ሓጢኣት ተጣዒሱ፡ ሓጢኣቱ ምእንቲ ክድምሰሰሉ ንእግዚኣብሔር፡ ብሓዘንን ብብኽያትን፡ ‹ይቕረ በለለይ› ክብልን፡ ድሕሪ ንስሓ ሓጢኣት ንዘይምግባር ወሲኑ ምሕረት ክልምን የድሊ። ሓጢኣትና ንመምህረ ንስሓ ምንጋር የድሊ። ንካህን ሓጢኣትካ ኣብ ምዝራብ’ውን፡ ክንሰርሖ ዘይሓፈርናሉ ሓጢኣት ከይሓባእና ከይነከና፡ እናሓዘንናን እናተጣዓስናን ንልብና ተዓዛባይ ምስክር፣ ንሕልናና ከሳሲ፣ ንእግዚኣብሔር ዳኛ ጌርና ንርእስና ምኽሳስ ይግብኣና። “ሓጢኣትየ ነገርኩ፡ ወኣበሳየ ኢኃባእኩ” (ሓጢኣተይ ኣፍለጥኩኻ፡ በደለይ’ውን ኣይሰወርኩልካን፡ ኣበሳይ ክናዘዘልካ መደብኩ። ንስኻ’ውን ንእከይ ሓጢኣተይ ይቕረ በልካለይ።) ከም ዝበለ ቅዱስ ዳዊት። (መዝ 32፡5)

7. ምሥጢረ ቀንዴል

      ‹ቀንዴል› ወይ ከኣ ‹ቅብኣ ቅዱስ› ዝተባህለ ምሥጢር፡ ካብ ጽሩይ ዘይቲ ኣውሊዕ ዝተሰርሐ፡ ናይ ስጋን ነፍስን ሕማም ዘርሕቕ ናይ ምድሓን ሓይሊ ዘለዎ፡ ክርስቶስ ዝመስረቶ ሃዋርያት ዝመሃርዎ ምሥጢር እዩ። ቀንዴል ሃዋርያት ይሰርሑሉ ከም ዝነበሩ ተገሊጹ እዩ። “ንሳቶም ድማ ወጺኦም ኩሉ ክንሳሕ ሰበኹ። ስለዚ ብዙሓት ኣጋንንቲ ኣውጽኡ፡ ንብዙሓት ሕሙማት ድማ ዘይቲ እናቐብኡ ኣሕወይዎም።” (ማር 6፡13) ሃዋርያት ይጥቀሙሉ ከም ዝነበሩ፡ እዚ ኣብ ላዕሊ ተጠቒሱ ዘሎ ጥራይ ዘይኮነ፡ ቅዱስ ያዕቆብ “ኣብ ማእከልኩም ዝሓመመ እንተሎ ንመራሕቲ ቤተ ክርስቲያን ይጸውዕ፡ ንሳቶም ከኣ ብስም ጐይታ ብዘይቲ እናቐብኡ ይጸልዩሉ። እታ ብእምነት ዝተገብረት ጸሎት ድማ ነቲ ሕሙም ከተሕውዮ እያ። ጐይታና’ውን ከተንስኦ እዩ፡ ሓጢኣት ጌሩ እንተኾይኑ’ውን ኪሕደገሉ እዩ።” እናበለ፡ ኩሉ ክርስቲያን ክጥቀመሉ ኣድላዪን ግቡእን ምዃኑ ብሰፊሕ ኣረዲኡ እዩ። (ያዕ 5፡14-16)

      ሃዋርያ ያዕቆብ ዘስተምሃሮ እዚ ስርዓት እዚ፡ ኣብ ቤተ ክርስቲያንና ‹ቀንዴል› ተባሂሉ ይፍለጥ። ብጸሎትን ቡራኬን ካህናት፡ ሓደ ሕሙም ሰብ፡ ብዝተቐደሰ ዘይቲ ብምቕባእ ካብ ሕማሙ ዝፍወሰሉን ካብ ሓጢኣት ዝነጽሃሉን ኣገልግሎት እዩ። ናይዚ ስርዓት መስራቲ ጐይታናን ኣምላኽናን መድሓኒናን ኢየሱስ ክርስቶስ ምዃኑ ንኸረደኣና ከምዚ ይብል፡- “ኢየሱስ ነቶም ዓሰርተው ክልተ ናብኡ ጸዊዑ፡ በብኽልተ ጌሩ ክልእኮም ጀመረ። ኣብ ልዕሊ ርኹሳት መናፍስቲ ድማ ስልጣን ሃቦም።” ይብል። (ማር 6፡7-8) እዚ እሞ መዓስ ዘይቲ ቀቢእኩም ኣሕውዩ ይብል፧ ዝብል ሕቶ እንተሎ፡ እቶም ዝተላእኩ ደቀ መዛሙርት ዝገበርዎ ኣብ መወዳእታ ተጻሒፉ ኣሎሞ ንርኣዮ። “ንሳቶም ድማ ወጺኦም ኩሉ ክንሳሕ ሰበኹ። ስለዚ ብዙሓት ኣጋንንቲ ኣውጽኡ፡ ንብዙሓት ሕሙማት ድማ ዘይቲ እናቐብኡ ኣሕወይዎም።” (ማር 6፡13)