mm_logo2.jpg

በስመ አብ ወወልድ ወመንፈስ ቅዱስ አኃዱ ኣምላክ ኣሜን!

በእንተ ሥዕለ ትንሣኤ

ቅዱሳት ኣሥእል ኣብ ሥርዓተ ኣምልኾና ዕዙዝ ቦታ ከም ዘለዎም ኩላትና እንፈልጦ ሓቂ እዩ፡፡ ብዛዕባ ካብ ተጠራጠርቲ ብዛዕባ ስግደትን ኣኽብሮ ቅዱሳት ኣሳእልን ምስ ኣምልኾ ባዕዲ ምስልታትን ጣዖትን ተሓናፊጹ ንዚለዓል ሕቶታት ብዙኃን ኣኀው በቢጊዜኡ ዝመለስዎ ስለዝኾነ ንሎሚ ናብኡ ኣይንኣቱን ኢና፡፡ ንሎሚ ከም ፍቓድ እግዚአብሔር፡ ብዛዕባ ስእሊ ናይ ትንሳኤ ክርስቶስ፡ ኣመጸጽኣኡን ትርጉሙን ክንርኢ ኢና፡፡   

ቅዱሳት ኣሳእል ነቶም ፊደል ዘይቈጸሩ ምእመናን ከም ወንጌል ኮይኑ ዜገልግል፡ ነቲ ኣብ አምላካውያት (መንፈሳውያን) መጻሕፍትን ትውፊተ ቤተ ክርስቲያንን ዝመሃር መሠረተ እምነትና (ዶግማ) ዜንጸባርቕእዩ፡፡እዚጥራይዘይኮነነቲኣብውሽጢቤተክርስቲያንዝፍጸምሥርዓተኣምልኾዝያዳዝሕግዙን፡ምስቶምኣብቲስእሊተወኪሎምተሳኢሎምዘለዉቅዱሳን፡ኣብኣምልኮተእግዚአብሔርዘለናሕብረትዘጕልሑንእዮም፡፡

ኣብተን ቀዳሞት ዓመታት ክርስትና፡ ክርስቲያናት ብኣይሁድን ብነገስታት ሮማን ኣብ ኣዝዩ ከቢድ ጸበባ ስለዝነበሩ፡ ምልክታዊ ብዝኾኑ ነገራት(ፊደላት፡ መልሕቕ፡ ዓሳን ዑፍን ወዘተ) ይጥቀሙ ነበሩ እምበር ንኣምልኾኦም ዜርኢ ኣሳእል ይጥቀሙ ኣይነበሩን፡፡ እቲ ምልክታት ከኣ በቶም ክርስቲያን ጥራይ ዝፍለጥ ነበረ፡፡ ( The Symbolism of early church was characterized by being understood by initiates only. Jenner Henry 2004) ንኣብነት እቲ ዝውቱርን ክሳብ ቆስጠንጢኖስ ኣርማ ናይ መንግስቱን፡ ሰራዊቱን ባጤራኡን ጌርዎ ዝነበረ፡ ካብተን ብቛንቋ ግሪኽ ቀዳሞት ፊደላት ስም ክርስቶስ χρɩστός (ΧΡΙΣΤΟΣ) ዝኾና /ኺ-χ/ን /ሪዮ-Ρ/ን (Chi and Rio) ኣመሳቒሎም፡ በቶም ኣሳደድቲ ከይተፈለጡ ከም ምልክት ክርስትና ይጥቀሙለን ነበሩ፡፡ 

 

 

ንስእሊ ዓሳን ስሙ’ውን ከም ምልክት ምጥቃም ኣዝዩ ግኑን ለምዲ ነበረ፡፡ ምኽንያቱ ኸኣ ብቛንቋ ግሪኽ ዓሳ ΙΧΘΥΣ (ICHTYS) ኪኸውንከሎ፡ሓሙሽቲአንፊደላት ኪትንተናኸለዋ ኢየሱስ ክርስቶስ ወዲ ኣምላክ መድኃኒ ዝብል ትርጉም ስለ ዝህባ እዩ፡፡

አልፋን ኦሜጋን(/α ወይ Α/ ን /ω ወይ Ω/) ዝብላ ናይ መጀመርታን መወዳእታን ፊደላት ግሪኽውን፡ ኣብ ራእየ ዮሃንስ 22፡13 ዘሎ ቃል ጐይታ መሠረት ብምግባር ኣብ መንጎ ክርስቲያናት ፍሉጥ፡ ኢየሱስ ክርስቶስ ቀዳማይን ዳሕረዋን ምዃኑ ዝገልጽ ናይ ጐይታ ምልክት ነበረ፡፡ 

ብድሕሪ እዚ እምበኣር ካብ ብምልክት ጥራይ፡ ስእላዊ መግለጺ ምስ ተጀመረ፡ ንክርስቶስ ብሕያዋይ ጓሳ፡ በጊዕ ተሰኪሙ እንከሎ ዜርኢ ስእሊ ካብቶም ቀዳሞት ናይ ግበበ ምድር (Catacomb) ተረኽቦታት ዝጥቀስ እዩ፡፡ 

ኣብ ከባቢ 350 ዓ.ም ዝተሳእለት፡ ነታ ኺሪዮ(ΧΡ) እትብል ምልክት ኣብ ትሕቲኣ፡ እቶም በቲ ምንውዋጽ ዝወደቑ ወትሃደራት ዘለውዋ ስእሊ ካብተን ቀዳሞት ኣሳእል ትንሳኤ እያ፡፡ እቲ ኣብ ዙርያ እተን ፊደላት ዘሎ ኽቢ ኸኣ፡ ንፍጹም ዓወት ክርስቶስ ኣብ ልዕሊ ሞት ዜርኢ እዩ፡፡ ስእለ ትንሳኤ ብፍላይ ምስተን ኣብ ነገረ ክርስቶስ ጽዑቕ ዝኾነ ዝርርብ ኣብ ዝተኻየደለን ራብዓይ፡ ሓሙሻይን ሻድሻይን ክፍለ ዘመናት፡ ምስቲ ንጉስ ቆስጠንጢኖስ ናጽነት ኣምልኾ ብምሃቡ፡ ክርስቲያናት ካብ ፍርሒ ነገስታት ሓራ ኮይኖም፡ ንእምነቶም ብግሁድ እምበር ብምልክታት ምኽዋል ስለ ዘየድለዮም፡ ብዘይካ ጐይታ፡ ምስ ትንሳኤ ዝተሓሓዝ ታሪኽ ዘለዎም ሰባትውን ኣብ ስእለ ትንሳኤ ክውከሉ ብምጅማሮም፡ እቲ ስእሊ ካብ ምልክታውነት ሓሊፉ ስእላዊ እናኾነ መጸ፡፡  እዚ ማለት ጐይታ፡ ኣብቲ ኣታኽልቲ ንማርያም መግደላዊት ኪግለጸላ እንከሎ፡  ክልተ መላእኽቲ ኣብ መቓብር ጐይታ፡ ቶማስ ንትንሳኤኡ ኪጠራጠርን ኪኣምንን ከሎ፡ መንገድን መኣድን ኤማሁስ ወዘተ፡ ንትንሳኤ ክርስቶስ ከመይ ከም ዝነበረ ዜረድኡ፡ ካብ ዛንታታት ወንጌል ዝተዋጽአ ትሕዝቶ ዘለዎም ኣሳእል ክሰኣሉ ጀመሩ፡፡ 

 

ኣብ ቤተ ክርስቲያንናን ኣብ ጥንታውያን ኦሪየንታል ኣብያተ ክርስቲያናትን፡ ኣብ ጥንታውያን ስእልታት ትንሳኤ እንረኽቦም ኣሳእል፡ ጐይታ ካብ መቓብር ኪትንስእ ከሎ ዘይኮነ፡ ነቶም ኣብ ሲኦል ዘለዉ ነፍሳት ሓራ ከውጽእ እንከሎን፡ ንሞት(ንዲያብሎስ) ከም ዝኣሰሮን ዜርኢ እዩ፡፡ ብፍላይ እታ ቀንዲ ኩነት ንኣዳምን ሄዋንን ብኽልተ ኢዱ ሒዙ ካብ ሲኦል ኬውጽኦም ከሎ እተርኢ እያ፡፡ በዛ ስእሊ እዚኣ ኸኣ እቲ ቤተ ክርስቲያንና፡ ክርስቶስ ኣብ መስቀል ብምማቱ፡ ንሞት ቀቲሉ፡ ነቲ ሓያል ኣሲሩ፡ ንነፍሳት ሓርነት ከም ዝሰበኸሎም፡ ንኣዳም ምስ ደቁ ሓራ ከም ዘውጽኦም፡ እትምህረና ትምህርቲ ብሰፊሑ ተገሊጹ ኢና ንረኽቦ፡፡  

አብትውፊትናይምብራቕኦርቶዶክስኣብያተክርስቲያናትውን፡ንትንሳኤክርስቶስ፡ናብሲኦልወሪዱንነፍሳትከምዘውጽኦምብዜርኢኩነትእዩዝሰኣል፡፡

          ኣብ ትምህርቶም እውን፡ እታ ክርስቶስ ክትንስእ እንከሎ ዝነበረት ኩነት፡ ብደሓር ዘመን ዝኣተወት ቅዲ ኣሰኣእላ እያ ደኣ እምበር ካብ ጥንቲ ዝነበረ ስለዘይኮነ ኣይሰኣልን እዩ ኢሎም ይምህሩ እዮም፡፡ እዚ ክርስቶስ ካብ መቓብር እናወጽአ፡ እቲ መልኣኽ ድማ ነቲ እምኒ ሒዙ፡ እቶም ወትሃደራት ከኣ ወዲቖም ዜርኢ ስእሊ ካብ 11 ክ/ዘ ንደሓር፡ ዝያዳ ኸኣ ኣብ 16ን 17ን ክ/ዘ፡ ብብዝሒ ዳርጋ ኣብ ኩለን ኣብያተ ክርስቲያናት ከም ዝተለምደ፡ ምሁራን ይገልጹ፡፡ (Kalokyris. The essence of Orthodox Iconography)

ኣብ መወዳእታ እምበኣር፡ ስእለ ትንሥኤ፡ ኣብ ብዙሕ ዘመናት ብዝተፈላለየ ኣሰኣእላ እናተሳእለ፡ ኩሉ ግና ንሓደ ናይ ክርስቶስ ነገረ ትንሣኤን፡ ናይ ነፍሳት ካብ ሲኦል ምውጻእን፡ እቲ ኣብኡ ዝተገብረ ተኣምራትን ዝምስክር ስለዝኾነ፡ ነቲ ሥእሉ እናረኣና፡ ንኣምላክና ስለቲ ዓቢይ ኃይሉን፡ ብዙሕ ትሕትንኡን እናኣድነቕና፡ ከነመስግኖ ንነብር ኣሎና፡፡ 

ክርስቶስ ተንስአ እሙታን-በዓቢይ ኀይል ወሥልጣን፤  ኣሰሮ ለሰይጣን-ኣግዐዞ ለአዳም፤ ሰላም- እምይእዜሰ፤  ኮነ-ፍሥሐ ወሰላም፡፡